Milyem Nedir, Nasıl Hesaplanır? Ayar Milyem Tablosu

Kuyumculukta bir ürünün değeri iki bilgiyle başlar: ağırlığı ve saflığı. Ağırlığı terazi söyler, saflığı ise milyem. Ayar daha tanıdık bir kelime olsa da hesap masasında, cari ekstrede ve atölye kayıtlarında kullanılan ölçü çoğunlukla milyemdir. Milyem nedir, nasıl hesaplanır ve ayarlarla nasıl eşleşir? Bu yazıda milyem tablosunu, formülü, adım adım örnekleri ve işçilik milyemi kavramını anlatıyoruz.

Milyem nedir?

Milyem, bir alaşımdaki saf madenin binde kaç olduğunu gösterir. Kelime, Fransızcada “binde bir” anlamına gelen millième sözcüğünden gelir. 750 milyemlik bir altının her 1000 gramının 750 gramı saf altın, kalan 250 gramı ise gümüş, bakır, çinko gibi alaşım metalleridir.

Ayar 24 üzerinden, milyem 1000 üzerinden saflık anlatır. İkisi aynı şeyi farklı ölçeklerle söyler:

• 18 ayar = 18 / 24 = 0,750 = 750 milyem
• 21 ayar = 21 / 24 = 0,875 = 875 milyem

Milyemin hesapta tercih edilmesinin nedeni basittir: binde ölçek daha hassastır ve doğrudan ağırlıkla çarpılabilir.

Ayar milyem tablosu

Türkiye’de yaygın kullanılan değerler şunlardır:

Gümüşte de aynı mantık geçerlidir: takıda en yaygın gümüş 925 milyemdir ve “sterling gümüş” olarak bilinir.

14 ayar neden 583 değil de 585?

Tabloya dikkatle bakınca bir tutarsızlık görünür: 14 / 24 işlemi 0,5833 eder, ama sektörde 585 kullanılır. Bunun nedeni, üretimde küçük sapmalar olabileceği için ürünün en az belirtilen saflığı taşımasını güvenceye almaktır. Alaşım biraz yukarıdan hazırlanır ki ürün hiçbir durumda 14 ayarın altına düşmesin. Benzer şekilde 24 ayar teoride 1000 milyem olsa da pratikte has olarak işlem gören altın 995’tir.

Bu fark küçük görünür, ama büyük hacimde önemlidir. 100 gram 14 ayar ürünü 585 ile hesaplarsanız 58,50 gram, 14 / 24 ile hesaplarsanız yaklaşık 58,33 gram has bulursunuz. Aradaki yaklaşık 0,17 gram, her 100 gramda tekrar eder.

Milyem nasıl hesaplanır?

İki temel formül vardır.

1. Milyemden has karşılığı: Has (gram) = net ağırlık × milyem / 1000

2. Has ve toplam ağırlıktan milyem: Milyem = has (gram) / toplam ağırlık × 1000

Bu iki formülle hem bir ürünün içindeki saf altını hem de bir karışımın saflığını bulabilirsiniz. Hesaplamayı her seferinde elle yapmak yerine otomatik yapmak için milyem hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Adım adım örnekler

Örnek 1: Tek bir ürünün has karşılığı

12 gram 18 ayar bir yüzük:

1. Milyemi tablodan bulun: 750
2. Ağırlıkla çarpın: 12 × 750 = 9000
3. 1000’e bölün: 9000 / 1000 = 9 gram has

Örnek 2: İki farklı ayarın karışımı

Atölyede 10 gram 14 ayar ve 10 gram 22 ayar parça birlikte eritiliyor. Karışımın milyemi ne olur?

1. Her parçanın hası: 10 × 0,585 = 5,85 gr ve 10 × 0,916 = 9,16 gr
2. Toplam has: 5,85 + 9,16 = 15,01 gr
3. Toplam ağırlık: 20 gr
4. Milyem: 15,01 / 20 × 1000 = yaklaşık 750,5 milyem

Sonuç 18 ayara çok yakındır. Gerçekte eritme sırasında küçük kayıplar olacağı için kesin saflık ancak tahlille bilinir.

Örnek 3: İstenen has için gereken ürün ağırlığı

Bir müşteri, 5 gram has karşılığı 14 ayar ürün almak istiyor. Kaç gram ürün gerekir?

1. Formülü ters çevirin: ağırlık = has / (milyem / 1000)
2. 5 / 0,585 = yaklaşık 8,55 gram 14 ayar ürün

Örnek 4: Gümüşte milyem

40 gram 925 gümüş bir kolyenin içindeki saf gümüş:

1. Milyem: 925
2. Hesap: 40 × 925 / 1000 = 37 gram saf gümüş

Gümüş için de aynı formül kullanılır, ancak sonuç altın hasıyla toplanmaz. Cari hesapta gümüş, kendi biriminde ayrı bir bakiye olarak tutulur.

Örnek 5: Toplu teslimatın ortalama milyemi

Bir teslimatta 30 gram 585, 20 gram 750 ve 50 gram 916 milyemlik ürün var. Toplam has 17,55 + 15 + 45,8 = 78,35 gram, toplam ağırlık 100 gramdır. Teslimatın ortalama milyemi 78,35 / 100 × 1000 = 783,5 olur. Bu rakam tek başına bir ayar değildir; yalnızca teslimatın genel saflığını özetler. Cari kayıtta her kalem kendi milyemiyle ayrı satırda kalmalıdır.

İşçilik milyemi nedir?

Toptan kuyumculukta işçilik çoğu zaman lira olarak değil, milyem olarak konuşulur. Toptancı, ürünün kendi milyemine işçilik için anlaşılan bir pay ekler; perakendecinin has borcu bu toplam milyem üzerinden hesaplanır.

Örnek: 50 gram 22 ayar bilezik, 20 milyem işçilikle satılıyor.

• Toplam milyem: 916 + 20 = 936
• Has borcu: 50 × 0,936 = 46,8 gram has

Örnek: 30 gram 14 ayar kolye, 15 milyem işçilikle satılıyor.

• Toplam milyem: 585 + 15 = 600
• Has borcu: 30 × 0,600 = 18 gram has

Burada önemli olan, işçilik milyeminin ürünün saflığı olmadığını unutmamaktır. 936 milyemle satılan bilezik yine 22 ayardır; 936, yalnızca satış hesabının dayandığı rakamdır. Toptan satışın bu diliyle ilgili ayrıntıları B2B sipariş portalı sayfasında görebilirsiniz.

Milyem hesabında sık yapılan hatalar

• 585 ile 0,585’i karıştırmak: Ağırlığı 585 ile çarpıp 1000’e bölmeyi unutmak, sonucu bin kat büyütür. Excel’de en sık görülen hatadır.
• Ayar / 24 kullanmak: 14 ayar için 0,583 ile hesap yapmak, karşı tarafın 585 ile yaptığı hesapla tutmaz.
• Brüt ağırlıkla çarpmak: Taşlı ürünlerde taş ağırlığı düşülmeden yapılan hesap, has karşılığını olduğundan yüksek gösterir.
• İşçilik milyemini ayar sanmak: 936 milyemlik satış faturası, ürünün 22 ayardan saf olduğu anlamına gelmez.
• Yanlış satıra yanlış milyem: 22 ayar bir satıra 585 girilirse, 50 gramlık kalemin has karşılığı 45,8 yerine 29,25 gram görünür.
• Erken yuvarlama: Her satırı ayrı yuvarlamak toplamda sapma yaratır; yuvarlama en sonda yapılmalıdır.

Milyem, has ve hurda birbirine bağlıdır

Milyem tek başına bir sayıdır; anlamını has karşılığına dönüştüğünde kazanır. Has kavramını ve 995 ile 999,9 ayrımını has altın nedir yazısında, ayarların renk ve dayanıklılık farklarını ayar nedir yazısında anlattık. Müşteriden alınan eski ürünlerin milyemle nasıl değerlendirildiğini ise hurda altın nedir yazısında bulabilirsiniz.

360° Jewelry ile milyem hesabı

360° Jewelry, altın ve gümüş takı üreten atölyeler ile toptancılar için geliştirilmiş bulut tabanlı bir yazılımdır. Muhasebe ve stok modülünde her satıra ağırlık, ayar ve işçilik milyemi girilir; has karşılığı sistem tarafından hesaplanır ve cari bakiyeye has olarak işlenir. Böylece formül kayması, yanlış milyem ya da erken yuvarlama gibi Excel’de sessizce oluşan hatalar baştan engellenir.

B2B sipariş portalında katalog ayar ve maden bazında filtrelenir; perakendecinin verdiği sipariş, doğru milyem ve işçilikle cariye bağlanır. Ekstrede her satırın ağırlığı, milyemi ve has karşılığı açıkça görünür, mutabakat kolaylaşır.