Kuyumcu dükkânında, atölyede ya da toptancının tezgâhında en sık duyulan kelimelerden biri “has”tır. “Bu bilezik kaç has eder?”, “Hesabında 42 gram has var”, “Hurdayı hasa çevirelim” gibi cümleler sektörün gündelik dilidir. Peki has altın nedir, kaç ayardır ve vitrinde satılan gram altından farkı nedir? Bu yazıda has kavramını, 995 ile 999,9 arasındaki ayrımı ve has karşılığı hesabını örneklerle anlatıyoruz. Güncel fiyat vermiyoruz; çünkü has, tam da fiyattan bağımsız düşünebilmek için kullanılan bir kavramdır.
Has altın nedir?
Has altın, alaşım katılmamış ya da katkısı yok denecek kadar az olan saf altındır. Kuyumculukta iki anlamda kullanılır:
- Fiziksel ürün olarak: 24 ayar külçe, granül ya da levha altın. Atölyeye alaşım hazırlamak için giren ham madde budur.
- Hesap birimi olarak: Bir ürünün içinde kaç gram saf altın bulunduğunu anlatan ortak ölçü. “Bu ürün 5,85 gram has eder” dendiğinde ürünün kendisi 14 ayar olabilir; söylenen, içindeki saf altın miktarıdır.
İkinci anlam, sektörde en az birincisi kadar önemlidir. Bir kuyumcunun cari defteri, kasa sayımı ve stok raporu çoğunlukla has üzerinden konuşur.
Has altın kaç ayardır? 995 ve 999,9 ayrımı
Ayar, altının 24 parça üzerinden kaç parçasının saf altın olduğunu anlatır. Has altın bu ölçekte 24 ayardır. Ancak teoride tam saf olan 24 ayar, pratikte küçük bir tolerans taşır. Bu yüzden saflık genellikle milyemle, yani binde kaç olduğuyla ifade edilir.
| Tanım | Milyem | Nerede karşınıza çıkar |
|---|---|---|
| Has (24 ayar) | 995 | Kuyumcular arası has alım satımı, atölye girişi |
| Yatırımlık külçe | 999,9 | Rafineri çıkışlı külçeler ve yatırım ürünleri |
| Teorik saf altın | 1000 | Has karşılığı hesabının dayandığı ölçek |
995 ile 999,9 arasındaki fark küçük görünür, ama büyük miktarlarda anlam kazanır. 100 gram 995 milyemlik altının içinde 99,5 gram saf altın vardır; 100 gram 999,9 milyemlik külçede ise 99,99 gram. Aradaki yaklaşık yarım gram, tek bir işlemde önemsiz görünse de ay boyunca yüzlerce gramlık hareketlerde birikir.
Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta var: Bazı işletmeler 995’i doğrudan “1 gram has” kabul eder, bazıları ise has hesabını teorik 1000 milyem üzerinden yapar. İki yaklaşım da sahada vardır. Önemli olan, çalıştığınız firmalarla hangi esası kullandığınızı baştan konuşmak ve cari anlaşmada bunu açıkça yazmaktır.
Has altın ile gram altın farkı
“Has altın” ile “gram altın” çoğu zaman aynı anlamda kullanılır, ama aralarında fark vardır.
- Gram altın belirli ağırlıklarda (1 gram, 2,5 gram, 5 gram gibi) üretilen, genellikle sertifikalı ambalajla satılan 24 ayar bir yatırım ürünüdür. Saflığı ürünün üzerinde yazar.
- Has altın ise bir saflık derecesi ve hesap birimidir. Atölyeye giren granül, kasadaki külçe, bir müşterinin cari bakiyesi ya da bir bileziğin içindeki saf altın miktarı da has olarak ifade edilir.
Atölye açısından da fark vardır. Üretime giren has genellikle granül ya da levha biçimindedir ve ambalajlı bir yatırım ürünü değildir; tartılır, kaydedilir ve alaşım hazırlamak için doğrudan kullanılır.
Kısacası her gram altın has altındır, ama her has altın gram altın değildir. Kuyumcunun “hesabında 42 gram has var” demesi, müşterinin elinde 42 adet gram altın olduğu anlamına gelmez; 42 gram saf altına karşılık gelen bir bakiyesi olduğu anlamına gelir.
Kuyumculukta has neden ortak para birimi gibi kullanılır?
Altının lira karşılığı gün içinde birkaç kez değişebilir. Bir toptancıya lira cinsinden borçlanan perakendecinin borcu sabah başka, akşam başka görünür. Oysa iki taraf arasındaki gerçek ilişki altındır: Toptancı altın göndermiş, karşılığında altın bekliyordur.
Has bazlı çalışmanın faydaları şunlardır:
- Fiyattan bağımsız bakiye: 100 gram has borç, kur ne olursa olsun 100 gram has borç olarak kalır.
- Ayarlar arası ortak dil: 14 ayar yüzük, 22 ayar bilezik ve 18 ayar kolye aynı birime çevrilip toplanabilir.
- Hurda ve ürün takası: Müşterinin getirdiği hurda, has karşılığıyla borcundan düşülür; ara adımda liraya çevirmek gerekmez.
- Atölye dengesi: Üretime giren ve çıkan altın farklı ayarlarda olsa da has üzerinden karşılaştırılır, fire bu sayede görünür olur.
Has bazlı cari hesabın nasıl tutulduğunu altın cari hesap takibi yazısında ayrıca ele alıyoruz.
Has karşılığı nasıl hesaplanır?
Formül basittir:
Has karşılığı = net ağırlık (gram) × milyem / 1000
Burada “net ağırlık”, taş ve altın dışı parçalar çıkarıldıktan sonra kalan maden ağırlığıdır. Milyem değerlerinin nereden geldiğini ve nasıl okunduğunu milyem nedir yazısında ayrıntılı anlattık.
Örnek 1: Tek ürün
- 10 gram 14 ayar bir kolye: 10 × 585 / 1000 = 5,85 gram has
- 20 gram 22 ayar bir bilezik: 20 × 916 / 1000 = 18,32 gram has
- 5 gram 18 ayar bir yüzük: 5 × 750 / 1000 = 3,75 gram has
Örnek 2: Karışık bir teslimat
Bir toptancı, perakendeciye aynı gün üç kalem ürün gönderiyor:
| Kalem | Net ağırlık | Milyem | Has karşılığı |
|---|---|---|---|
| 14 ayar kolye | 40 gr | 585 | 23,40 gr |
| 18 ayar yüzük | 12 gr | 750 | 9,00 gr |
| 22 ayar bilezik | 60 gr | 916 | 54,96 gr |
| Toplam | 112 gr | 87,36 gr |
Perakendecinin cari hesabına yazılacak tutar, işçilik hariç 87,36 gram hastır. Brüt ağırlık 112 gram olsa da ödenecek altın bu kadardır.
Örnek 3: Has altından alaşım hazırlamak
Atölye, 50 gram has altınla 14 ayar alaşım hazırlamak istiyor. Hesabı sade tutmak için hası 1000 milyem kabul edersek toplam alaşım ağırlığı: 50 / 0,585 = yaklaşık 85,47 gram. Yani 50 gram hasa yaklaşık 35,47 gram alaşım metali eklenir. Hazırlanan alaşımın rengi, eklenen metallerin oranına göre sarı, beyaz ya da rose olur. Ayarların özelliklerini ayar nedir yazısında karşılaştırdık.
Hurda ve fire de has üzerinden konuşulur
Has kavramı yalnızca satışta değil, geri kazanımda da kullanılır. Müşteriden alınan eski bir bilezik ya da atölyede toplanan talaş, ayarı tespit edildikten sonra has karşılığıyla değerlendirilir. Üretimde kaybolan maden, yani fire, de has olarak ölçüldüğünde gerçek maliyeti ortaya çıkar. Bu konuyu hurda altın nedir yazısında örneklerle açtık.
Sık karıştırılan noktalar
- Brüt ağırlıkla hesap yapmak: Taşlı bir üründe taş ağırlığı düşülmeden yapılan has hesabı, gerçeğin üzerinde sonuç verir.
- 995 ile 1000 esasını karıştırmak: Bir firma 995’i has kabul ederken diğeri 1000 üzerinden hesaplıyorsa, büyük hacimlerde fark doğar.
- Has ile gram altını eşitlemek: Cari bakiyedeki has, fiziksel gram altın adedi değildir.
- Gümüşü hasa katmak: Gümüş de milyemle hesaplanır (takıda yaygın değer 925), ama altın hasıyla toplanmaz. Gümüş bakiyesi her zaman ayrı bir birimde tutulmalıdır.
- Yuvarlamayı erken yapmak: Satır satır yuvarlanan değerler toplamda sapma yaratır; yuvarlama en sonda yapılmalıdır.
360° Jewelry ile has bazlı çalışma
360° Jewelry, altın ve gümüş takı üreten atölyeler ile toptancılar için geliştirilmiş bulut tabanlı bir yazılımdır. Muhasebe ve stok modülü cari bakiyeleri has, gümüş, USD, EUR ve TL olarak ayrı ayrı tutar; her satırdaki ağırlık ve milyemden has karşılığını otomatik hesaplar. Altın, gümüş, taş ve yarı mamul stoğu da aynı has mantığıyla izlenir, firenin finansal yansıması raporlarda görünür.
Böylece ay sonunda Excel tablolarında “bu has nereden geldi?” sorusunun peşine düşmek yerine, her hareketi kaynağıyla birlikte görürsünüz. Kendi cari yapınız üzerinden nasıl çalıştığını görmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Has altın kaç ayardır?
Has altın 24 ayar altındır. Türkiye'de piyasada has olarak işlem gören altın genellikle 995 milyemdir; yatırımlık külçelerde ise 999,9 milyem saflık kullanılır.
Has altın ile gram altın aynı şey mi?
Tam olarak değil. Has, bir saflık derecesini ve kuyumcular arasında bir hesap birimini anlatır. Gram altın ise belirli ağırlıkta paketlenip satılan 24 ayar bir yatırım ürünüdür. Her gram altın has altındır ama has, yalnızca gram altın demek değildir.
Bir ürünün has karşılığı nasıl hesaplanır?
Net ağırlık milyemle çarpılıp 1000'e bölünür. Örneğin 10 gram 14 ayar bir ürünün has karşılığı 10 × 585 / 1000 = 5,85 gramdır.
Has bakiyesi neden lira yerine gram olarak tutulur?
Altın fiyatı gün içinde değiştiği için lira cinsinden bakiye sürekli oynar. Gram has olarak tutulan bakiye ise sabit kalır; taraflar kimin kime ne kadar altın borçlu olduğunu fiyattan bağımsız olarak bilir.
