Bir kuyumcu vitrinindeki iki yüzük aynı modelde, aynı ağırlıkta olabilir, ama biri diğerinin neredeyse iki katı altın içerebilir. Aradaki farkı yaratan şey ayardır. Altın ayarları, bir takının ne kadar saf olduğunu, ne kadar dayanıklı kalacağını, hangi renkte görüneceğini ve elbette has karşılığını belirler. Bu yazıda 8, 14, 18, 22 ve 24 ayar arasındaki farkları, hangi ayarın nerede kullanıldığını ve ayar damgasının nasıl okunduğunu anlatıyoruz.
Ayar ne demek?
Ayar, altının saflığını 24 üzerinden anlatan ölçüdür. 24 ayar, alaşım katılmamış saf altın demektir. 18 ayar bir üründe 24 parçanın 18’i altın, 6’sı başka metaldir. 14 ayarda ise 24 parçanın 14’ü altındır.
Saf altın çok yumuşaktır; gündelik kullanımda kolayca çizilir, ezilir ve şekil değiştirir. Bu yüzden takı üretiminde altına gümüş, bakır, çinko gibi metaller katılarak alaşım hazırlanır. Katılan metalin oranı arttıkça ayar düşer, sertlik artar.
Sektörde ayarın yanında milyem de kullanılır. Milyem aynı saflığı 1000 üzerinden anlatır: 18 ayar 750 milyem, 14 ayar 585 milyemdir. Formülü ve hesap örneklerini milyem nedir yazısında ayrıntılı anlattık.
8, 14, 18, 22 ve 24 ayar karşılaştırması
| Ayar | Milyem | Sertlik ve dayanıklılık | Renk | Yaygın kullanım |
|---|---|---|---|---|
| 8 ayar | 333 | Çok yüksek | Açık, soluk sarı | Ekonomik takı, bazı ihracat pazarları |
| 14 ayar | 585 | Yüksek | Açık sarı | Günlük takı, taşlı modeller, ihracat |
| 18 ayar | 750 | Orta | Belirgin sarı | Pırlanta montür, nişan yüzüğü, koleksiyon |
| 22 ayar | 916 | Düşük | Koyu, parlak sarı | Bilezik, ziynet, çeyrek ve yarım altın |
| 24 ayar | 995 | Çok düşük | En koyu sarı | Külçe, gram altın, atölye ham maddesi |
Bu tabloda iki ayar daha anılmaya değer: 10 ayar (417 milyem) bazı yurt dışı pazarlarda, 21 ayar (875 milyem) ise özellikle Orta Doğu pazarına yönelik üretimde karşınıza çıkabilir.
8 ayar
İçindeki altın oranı en düşük olan yaygın ayardır. Sert ve dayanıklıdır, maliyeti düşüktür. Rengi daha soluktur ve zamanla yüzeyde renk değişimi görülebilir. Uygun fiyatlı takı segmentinde ve belirli ihracat pazarlarında tercih edilir.
14 ayar
Takı üretiminde dengenin ayarıdır. Yeterince altın içerir, aynı zamanda gündelik kullanıma dayanacak sertliktedir. İnce zincirler, taş yuvası olan modeller ve her gün takılan ürünler için sık seçilir. Türkiye’den yapılan takı ihracatında da yaygındır.
18 ayar
Saflık ile dayanıklılık arasında üst segmentte bir denge kurar. Pırlanta ve değerli taş montürlerinde, nişan yüzüklerinde ve markalı koleksiyonlarda sık kullanılır. Rengi 14 ayardan daha sıcak ve belirgindir.
22 ayar
Türkiye’de geleneksel ziynetin ayarıdır. Burma bilezikler, takı setleri ve çeyrek, yarım, tam gibi ziynet altınları 22 ayardır. Yumuşak olduğu için ince işçilikli ve taşlı modellerde daha dikkatli kullanılır, ama altın oranı yüksek olduğundan değer saklama amacıyla tercih edilir.
24 ayar
Has altındır. Takı üretiminde çok yumuşak kaldığı için nadiren kullanılır; daha çok külçe, gram altın ve atölyeye alaşım hazırlamak için giren ham madde olarak karşınıza çıkar. 995 ile 999,9 ayrımını has altın nedir yazısında açıkladık.
Renk farkı: sarı, beyaz ve rose
Renk, ayardan bağımsız bir özelliktir. Aynı ayarda üç farklı renk elde etmek mümkündür; belirleyici olan, saf altına eklenen metallerin türü ve oranıdır.
- Sarı altın: Alaşımda gümüş ve bakır dengeli kullanılır, altının doğal rengi korunur.
- Rose altın: Bakır oranı artırılır; bakır yükseldikçe renk pembeden kızıla doğru koyulaşır.
- Beyaz altın: Beyaz renk veren metallerle alaşımlanır ve çoğu zaman yüzeyi beyaz bir kaplamayla tamamlanır.
Ayar yükseldikçe alaşıma katılacak metal payı azaldığı için renk seçenekleri daralır. Bu nedenle beyaz ve rose altın en çok 14 ve 18 ayarda üretilir.
Ayar damgası nasıl okunur?
Türkiye’de satışa sunulan altın ürünlerin üzerinde ayarı gösteren bir damga bulunur. Damgaya ilişkin kurallar ilgili mevzuatla belirlenir. Ürün üzerinde genellikle şu bilgiler görülür:
- Milyem rakamı: 333, 585, 750, 916 gibi. Bu rakam doğrudan saflığı binde olarak gösterir.
- Ayar ifadesi: Bazı ürünlerde 14K, 18K gibi ayar kısaltması kullanılır.
- Üretici işareti: Ürünü üreten firmayı tanımlayan kod ya da logo.
Damga, kalıcı ve okunaklı olmalıdır; genellikle yüzüğün iç yüzüne, kolyenin kilidine ya da bileziğin iç kısmına vurulur. Yine de damga tek başına kesin bir kanıt değildir. Özellikle eski ya da bilinmeyen kaynaktan gelen ürünlerde ayar, ölçüm cihazı ya da tahlille doğrulanır. Bu konuyu hurda altın nedir yazısında hurda alımı açısından ele aldık.
Gram başına has farkı tablosu
Ayar farkının en somut sonucu, aynı ağırlıktaki ürünün içerdiği has miktarıdır:
| Ayar | 1 gram | 5 gram | 10 gram | 20 gram |
|---|---|---|---|---|
| 8 ayar (333) | 0,333 gr | 1,665 gr | 3,33 gr | 6,66 gr |
| 14 ayar (585) | 0,585 gr | 2,925 gr | 5,85 gr | 11,70 gr |
| 18 ayar (750) | 0,750 gr | 3,750 gr | 7,50 gr | 15,00 gr |
| 22 ayar (916) | 0,916 gr | 4,580 gr | 9,16 gr | 18,32 gr |
| 24 ayar (995) | 0,995 gr | 4,975 gr | 9,95 gr | 19,90 gr |
Örnek: Aynı model bir yüzük 5 gram olarak hem 14 hem 18 ayar üretiliyor. 14 ayar yüzük 2,925 gram, 18 ayar yüzük 3,75 gram has içerir. Aradaki fark 0,825 gram hastır. Model, işçilik ve ağırlık aynı olsa da iki ürünün değeri bu fark kadar ayrışır.
Örnek: 20 gram 8 ayar ile 20 gram 22 ayar arasında 18,32 ile 6,66 gram, yani 11,66 gram has fark vardır. 22 ayar ürün, aynı ağırlıktaki 8 ayar ürünün yaklaşık 2,75 katı altın içerir.
Farklı ağırlık ve ayarlar için hesabı hızlıca yapmak isterseniz milyem hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Atölyede ayar nasıl elde edilir?
Ayar, alaşım hazırlanırken belirlenir. Atölye, istenen ayar için gereken has miktarını hesaplar, kalan ağırlığı alaşım metalleriyle tamamlar.
Örnek: 30 gram 18 ayar alaşım hazırlanacak. Gereken has 30 × 0,750 = 22,5 gram, eklenecek alaşım metali ise 7,5 gramdır. Aynı 30 gram 14 ayar olarak hazırlansaydı 17,55 gram has ve 12,45 gram alaşım metali gerekirdi.
Eritme ve döküm sırasında küçük kayıplar olabileceği için atölyeler alaşımı çoğu zaman hedef ayarın biraz üzerinden hazırlar. 14 ayarın sektörde 583 yerine 585 milyem olarak kabul edilmesinin mantığı da budur. Döküm sonrasında yapılan kontrol, ürünün beklenen ayarda çıkıp çıkmadığını doğrular.
Hangi ayarı seçmeli?
Ayar seçimi, ürünün kullanım amacına ve pazara göre yapılır:
- Her gün takılacak, ince ya da taşlı bir ürün: 14 ayar
- Pırlanta montür ya da üst segment koleksiyon: 18 ayar
- Ziynet, bilezik ve değer saklama: 22 ayar
- Uygun fiyatlı ya da belirli ihracat pazarları: 8 ayar
Üretici ve toptancılar için ayar aynı zamanda bir stok ve katalog kararıdır: Aynı modelin hangi ayarlarda tutulacağı, alaşımın nasıl hazırlanacağı ve müşteriye hangi seçeneklerin gösterileceği bu seçime bağlıdır.
360° Jewelry ile ayar bazlı çalışma
360° Jewelry, altın ve gümüş takı üreten atölyeler ile toptancılar için geliştirilmiş bulut tabanlı bir yazılımdır. Muhasebe ve stok modülü altın, gümüş, taş ve yarı mamul stoğunu ayar ve maden bazında tutar; her kalemin has karşılığı otomatik hesaplanır.
B2B sipariş portalında katalog ayar ve maden filtresiyle sunulur; perakendeci aynı modelin 14 ya da 18 ayar seçeneğini görüp siparişini doğrudan verir. Sipariş, doğru milyemle cari hesaba bağlanır ve ekstrede her satırın ayarı açıkça görünür.
Sık sorulan sorular
Ayar ne demektir?
Ayar, bir altın alaşımının 24 parçasından kaçının saf altın olduğunu gösterir. 18 ayar altında 24 parçanın 18'i saf altın, 6'sı alaşım metalidir.
14 ayar mı 22 ayar mı daha dayanıklıdır?
Genel olarak 14 ayar daha dayanıklıdır. Alaşım metali oranı yüksek olduğu için daha serttir, çizilmeye ve şekil bozulmasına karşı daha iyi direnç gösterir. 22 ayar daha saf ama daha yumuşaktır.
Altının üzerindeki 585, 750, 916 rakamları ne anlama gelir?
Bunlar milyem değerleridir ve ürünün saflığını binde olarak gösterir. 585 14 ayara, 750 18 ayara, 916 22 ayara karşılık gelir.
Beyaz altın ve rose altın kaç ayardır?
Renk ayarı belirlemez. Beyaz ve rose altın da 14 ya da 18 ayar gibi farklı ayarlarda üretilebilir; rengi, saf altına eklenen alaşım metallerinin türü ve oranı belirler.
